Isoleren of installeren: waarom de volgorde uitmaakt

Je hebt besloten dat er dit jaar iets aan de verwarming moet gebeuren, en je hebt een installateur en een isolatiebedrijf op je lijstje staan. Wie bel je eerst? Beide partijen zullen zeggen: mij.

De volgorde is niet willekeurig, en het is ook geen kwestie van voorkeur. Isoleren verandert hoeveel warmte je huis nodig heeft, en hoeveel warmte je huis nodig heeft, bepaalt welk toestel erin past en hoe groot dat toestel moet zijn. Draai je die twee om, dan kies je een toestel voor een huis dat je daarna gaat veranderen.

Dat wil niet zeggen dat je nooit eerst mag installeren. Er zijn situaties waarin het onvermijdelijk is, en dan is de vraag hoe je dat zo doet dat je er later geen spijt van hebt.

Waarom de volgorde uitmaakt

Het komt neer op één begrip: warmteverlies. Dat is hoeveel warmte je woning op een koude dag naar buiten laat via muren, dak, vloer, ramen en kieren. Een installateur rekent dat uit om te bepalen hoe zwaar het toestel moet zijn en op welke temperatuur het water rond kan.

Isoleren verlaagt dat warmteverlies, en dat werkt door in twee dingen tegelijk.

Het benodigde vermogen wordt kleiner. Een woning die minder warmte verliest, heeft een kleiner toestel nodig. Isoleer je na de installatie, dan zit je met een toestel dat voor de oude situatie is gekozen. Een te zwaar toestel is geen prettige overmaat: hij draait in korte stukken aan en uit in plaats van rustig door, en dat is slechter voor het comfort en voor het toestel zelf.

De benodigde watertemperatuur wordt lager. Dit is de belangrijkste en de minst bekende. Een radiator geeft warmte af op basis van het verschil tussen het water erin en de lucht eromheen. Verlies je minder warmte, dan is er minder afgifte nodig, dus kan het water koeler. En een lagere watertemperatuur is precies de voorwaarde waaronder een warmtepomp goed werkt.

Daar zit de kern. Een warmtepomp in een woning met een hoog warmteverlies moet op hoge temperatuur werken, en dan doet hij zijn werk zwaarder dan nodig. Isoleren brengt je woning in het gebied waar hij op zijn best is. Over de vraag hoe slecht een huis mag zijn voor een warmtepomp gaat een warmtepomp in een slecht geïsoleerd huis.

Wat isoleren met je huis doet dat een toestel niet kan

Isolatie en installatie zijn geen twee routes naar hetzelfde doel. Ze doen iets verschillends, en dat verschil is de reden dat de ene de andere niet vervangt.

Isolatie werkt altijd en zonder onderhoud. Er zit geen motor in, er hangt geen storing aan, er is geen filter. Zolang het erin zit, doet het zijn werk.

Isolatie maakt oppervlakken warmer, en dat voelt anders. Wat je als kou ervaart in een kamer is voor een groot deel de straling naar een koude buitenmuur of een enkel glas raam. Een geïsoleerde muur is aan de binnenzijde warmer, dus je voelt minder kou bij dezelfde thermostaatstand. Dat is comfort dat geen toestel je kan geven.

Isolatie verkleint het verschil tussen de kamers. De koude hoek, de slaapkamer boven de garage, de kamer aan de noordzijde: dat zijn plekken met meer warmteverlies dan de rest. Isoleren trekt dat naar elkaar toe, en dat is wat harder stoken nooit lukt.

Een toestel kan alleen leveren wat het huis vraagt. Het vult een gat op; isolatie maakt dat gat kleiner.

Daarmee is de standaardvolgorde in Nederland ook niet zo raar: eerst de schil, dan de afgifte, dan de bron. Schil is isolatie en kierdichting. Afgifte is radiatoren of vloerverwarming, want dat bepaalt op welke temperatuur je kunt stoken. De bron is het toestel dat de warmte maakt. Elke stap maakt de volgende goedkoper en kleiner.

Vraag om een warmteverliesberekening, of hoe de installateur het benodigde vermogen heeft bepaald. Vertel daarbij wat je nog van plan bent te isoleren. Een offerte die alleen naar je huidige situatie kijkt terwijl je volgend jaar het dak aanpakt, is een offerte voor een huis dat straks niet meer bestaat.

Wanneer je toch eerst installeert

De volgorde is een richtlijn en geen wet, en er zijn drie situaties waarin hij terecht omgaat.

Je ketel is stuk en het is november. Dan is rustig plannen geen optie. Een woning zonder verwarming is een woning met vochtschade in het vooruitzicht. Je vervangt wat er weg is en je isoleert later.

Je huurt of je zit in een VvE. De schil is dan niet jouw beslissing en soms jaren weg. Binnen je eigen woning kun je wel aan comfort werken, bijvoorbeeld met een airco die ook verwarmt in de ruimte waar je bent.

Het isolatiewerk is ingrijpend en niet nu te doen. Vloerisolatie in een kruipruimte die onder water staat, of buitenmuurisolatie aan een gevel die eerst gerestaureerd moet worden. Dan wachten op iets dat over drie jaar gebeurt is geen plan.

In alle drie de gevallen geldt hetzelfde: zeg wat je van plan bent. Een installateur die weet dat het dak volgend jaar wordt geïsoleerd, kan daar bij het kiezen van het afgiftesysteem en de regeling rekening mee houden. Een hybride opstelling is voor die tussenperiode vaak precies de bedoelde stap, omdat je de ketel houdt voor de koudste dagen en het toestel dat ernaast staat het werk doet zodra het huis het toelaat. Hoe dat verder loopt, staat in van het gas af: een stappenplan.

Vergeet de ventilatie niet

Dit is de stap die in vrijwel elk plan wordt overgeslagen, en het is de duurste om te vergeten.

Isoleren en kierdichten maken je woning luchtdichter. De lucht die vroeger ongemerkt via kieren, roosters en een oude schoorsteen naar binnen kwam, komt er niet meer in. Het vocht dat je in huis maakt met koken, douchen, wassen en ademen, blijft.

Dat vocht gaat naar de koudste plek die er nog is, en na isolatie is die plek nieuw. Een muur die je hebt geïsoleerd is warmer geworden, dus slaat vocht nu neer bij de aansluiting rond een raam, achter een kast, of in een onverwarmde slaapkamer. Zo krijg je schimmel in een huis dat net comfortabeler is geworden, en lijkt het alsof de isolatie de oorzaak is.

Dat is het niet; de oorzaak is dat er geen ventilatie bij is geregeld. Daarom horen isoleren en ventilatie in hetzelfde plan. Bestaat er al een systeem, laat dan nakijken of het per ruimte haalt wat het hoort te halen, want dat wordt na isolatie belangrijker dan het was. Wat er dan gemeten wordt, staat in ventilatie onderhouden, en het vochtverhaal in ventilatie tegen vocht en schimmel.

Wat je vastlegt als je in stappen werkt

Vrijwel niemand doet alles in één jaar, en dat hoeft ook niet. Maar wie in stappen werkt, kan een beslissing nemen die een latere stap in de weg zit. Dit zijn de punten om vast te leggen.

• Wat er nu wordt gedaan en wat je later van plan bent, met de reden erbij.
• Op welke aanvoertemperatuur het systeem na de laatste stap moet kunnen werken.
• Of het afgiftesysteem dat nu wordt geplaatst, straks op lage temperatuur genoeg is.
• Of er ruimte en aansluiting wordt vrijgehouden voor wat er later bij komt.
• Wat er aan ventilatie gebeurt zodra de schil dichter is.
• Wie de warmteverliesberekening maakt en of je die krijgt.

Die berekening is het stuk papier dat je bewaart. Hij verklaart waarom er is gekozen wat er is gekozen, en hij is bruikbaar voor de volgende installateur die in je huis komt.

Over bedragen zeggen wij hier niets: een prijs zonder dat iemand je kruipruimte heeft gezien is een schatting. Voor lopende regelingen is rvo.nl de partij die het bijhoudt, voor indicaties milieucentraal.nl. Wat er in een offerte hoort te staan, staat in offertes vergelijken.

Veelgestelde vragen

Moet ik eerst isoleren of eerst een warmtepomp laten plaatsen?

In principe eerst isoleren. Isolatie verlaagt je warmteverlies, en dat bepaalt hoe zwaar het toestel moet zijn en op welke watertemperatuur het kan werken. Installeer je eerst, dan kies je een toestel voor een huis dat je daarna gaat veranderen.

Waarom maakt isolatie uit voor de watertemperatuur?

Een radiator geeft warmte af op basis van het verschil tussen het water erin en de lucht eromheen. Verliest je woning minder warmte, dan is er minder afgifte nodig en kan het water koeler. Een lage watertemperatuur is precies de voorwaarde waaronder een warmtepomp goed werkt.

Mijn ketel is nu stuk. Moet ik wachten tot ik geïsoleerd heb?

Nee. Een woning zonder verwarming in de winter levert vochtschade op, en dat is een groter probleem. Vervang wat er weg is, vertel de installateur wat je nog van plan bent te isoleren, en laat dat meewegen bij het afgiftesysteem en de regeling.

Krijg ik schimmel als ik mijn huis isoleer?

Niet door de isolatie zelf, maar wel als er geen ventilatie bij wordt geregeld. Een dichtere woning laat het vocht dat je binnen maakt niet meer ongemerkt weg, en dat slaat neer op de koudste plek die er nog is. Isoleren en ventileren horen in hetzelfde plan.

Wat is de juiste volgorde van verduurzamen?

De gebruikelijke volgorde is eerst de schil, dan het afgiftesysteem, dan de warmtebron. Schil is isolatie en kierdichting, afgifte zijn de radiatoren of vloerverwarming, de bron is het toestel. Elke stap maakt de volgende kleiner en goedkoper, en ventilatie loopt er dwars doorheen mee.

Kan ik in stappen werken zonder dat ik iets verkeerd vastleg?

Ja, als je opschrijft wat er later nog komt. Leg vast op welke aanvoertemperatuur het systeem uiteindelijk moet kunnen werken, of het afgiftesysteem dat nu wordt geplaatst daar straks genoeg is, en welke ruimte en aansluiting je vrijhoudt. Bewaar ook de warmteverliesberekening.

Wat je nu kunt doen

Zet op één blad wat je de komende jaren wilt doen aan dak, muren, vloer, glas en kierdichting, ook als dat pas over drie jaar gebeurt. Dat blad neem je mee in elk gesprek, want het is precies de informatie die een installateur nodig heeft om niet voor je huidige huis te rekenen.

Vraag bij elke offerte hoe het benodigde vermogen is bepaald en of je de berekening krijgt. Vraag daarnaast wat er aan ventilatie moet gebeuren zodra de schil dichter is, want die vraag wordt zelden vanzelf gesteld. In de kennisbank staan de vragen die hierover het vaakst terugkomen, en op energielabel en verduurzamen staat hoe dit in je label doorwerkt.

Wil je offertes naast elkaar leggen: vul de offertecheck in. Je beantwoordt een aantal vragen over je woning en je plannen, wij zoeken er installateurs bij die bij die woning en die regio passen, en je krijgt hun offertes in dezelfde opbouw te zien, in de volgorde waarin ze binnenkwamen. Niet op prijs gesorteerd, want de goedkoopste is niet vanzelf de beste. Dat is gratis en vrijblijvend. Zo werkt het van aanvraag tot keuze.