Warmtepomp in een slecht geïsoleerd huis: kan dat?

Je ketel loopt op zijn eind en je denkt aan een warmtepomp. Alleen: het huis is uit de jaren dertig, de vloer is koud en in de achterdeur zit nog enkel glas. Overal lees je dat een warmtepomp om isolatie vraagt, en daar stopt het gesprek meestal.

Het antwoord is niet nee. Het antwoord is dat het ervan afhangt, en van iets preciezer dan je energielabel.

Een warmtepomp maakt water minder heet dan een cv-ketel. Of dat genoeg is om je huis warm te krijgen, hangt af van twee dingen: hoeveel warmte je huis per uur verliest, en hoeveel oppervlak je hebt om warmte af te geven. Isolatie zit in het eerste, je radiatoren en je vloer in het tweede. Dat zijn twee knoppen, en je kunt aan allebei draaien.

Waarom isolatie en warmtepomp aan elkaar vastzitten

De warmtevraag. Op een koude dag lekt je huis warmte weg via het dak, de muren, de vloer, de kieren en het glas. Wat eruit gaat moet erin. Hoe meer dat is, hoe harder je verwarming moet werken.

De aanvoertemperatuur. Een cv-ketel lost een hoge warmtevraag op door het water heter te maken. Een warmtepomp kan dat ook, maar dan loopt zijn verbruik op. Hij werkt juist zuinig als het water lauw mag blijven.

Het afgiftesysteem. Lauw water geeft alleen genoeg warmte af als er genoeg oppervlak is. Grotere radiatoren, meer radiatoren, of vloerverwarming.

Een huis dat slecht geïsoleerd is, dwingt dus hoge temperaturen af, en daar is een warmtepomp niet op zijn best. Dat is de hele reden achter het advies om eerst te isoleren. Het is geen voorschrift, het is een gevolg.

Hoe je ziet hoe jouw huis ervoor staat

Een energielabel zegt iets over de papieren. Deze vier dingen zeggen meer over de praktijk.

Waar je thermostaat staat in januari. Moet je ver boven de twintig graden om het behaaglijk te krijgen, dan lekt er ergens veel weg.

Hoe snel het huis afkoelt. Zet de verwarming een avond uit en kijk hoeveel graden je de volgende ochtend kwijt bent. Een huis dat warmte vasthoudt, is een huis waar een warmtepomp iets kan.

Wat er nog niet gedaan is. Kruipruimte, dak, en het glas in de ruimtes waar je echt zit. Dat zijn meestal de posten die het meest opleveren en het minst ingrijpend zijn.

Welke kamers achterblijven. Als één slaapkamer altijd kouder is dan de rest, is dat vaak geen isolatieprobleem maar een radiator die te klein is of een systeem dat nooit is ingeregeld.

De proef die het meest zegt, kun je zelf doen. Zet de maximale aanvoertemperatuur van je cv-ketel een flink stuk lager en stook een koude week zo door. Blijft het huis warm, dan kan je huis op lage temperatuur, en dan staat een warmtepomp technisch dichterbij dan je dacht. Wordt het niet warm, dan weet je in welke kamers het knelt.

Doe die proef voordat je offertes aanvraagt, en schrijf op welke kamers achterbleven. Je hoeft er niets voor te kopen, en het verandert het gesprek met een installateur van een gevoel in een meting.

Wanneer een hybride genoeg is

Een hybride opstelling zet een warmtepomp naast je bestaande ketel. De warmtepomp doet het werk op de dagen waarop lauw water volstaat, de ketel springt bij als het echt koud is en voor je warme water.

Dat is precies waarom een hybride in een matig geïsoleerd huis vaak werkt: je hoeft niet het hele jaar op lage temperatuur te kunnen draaien, alleen het grootste deel ervan. Je radiatoren mogen meestal blijven hangen en je bent je warme water niet kwijt. Hoe de twee samenwerken staat in hoe een hybride warmtepomp werkt.

Het nadeel: je hebt twee toestellen, dus twee keer onderhoud en twee plekken waar iets stuk kan. En je gasaansluiting blijft. Voor wie van het gas af wil is dit een tussenstap, geen eindpunt.

Wanneer isoleren eerst moet

Niet elk huis is met een hybride geholpen. Isoleer eerst als een van deze dingen speelt.

• Je krijgt het huis ook met je huidige ketel op volle stand niet behaaglijk.
• Er zit nog enkel glas in de ruimtes waar je woont en slaapt.
• De kruipruimte is niet geïsoleerd en je vloer is in de winter koud.
• Het dak is nooit aangepakt, terwijl je de zolder als ruimte gebruikt.
• Je voelt tocht langs de plinten of bij de kozijnen.

Isoleren verlaagt je warmtevraag, en daarmee ook het vermogen dat je straks aan warmtepomp nodig hebt. Draai je de volgorde om, dan koop je een toestel dat na het isoleren te groot is, en een te grote warmtepomp schakelt vaker aan en uit dan goed voor hem is. Waarom die volgorde uitmaakt staat in isoleren of installeren.

Wat je aan de installateur vraagt

Laat een installateur niet alleen zeggen welk toestel hij levert, maar ook op welke aanname hij rekent. Dit zijn de vragen die het verschil tussen twee offertes zichtbaar maken.

• Met welke aanvoertemperatuur is gerekend, en bij welke buitentemperatuur?
• Welke kamers halen het bij die temperatuur niet, en wat stelt hij daarvoor voor?
• Welke radiatoren moeten eruit of erbij? Daarover gaat je radiatoren aanpassen voor een warmtepomp.
• Rekent hij op de isolatie zoals die nu is, of op isolatie die je nog gaat doen?
• Zit het waterzijdig inregelen na de plaatsing in de prijs?

Waar de prijs uit opgebouwd is, staat op onze pagina over de warmtepomp en in waar de prijs van een warmtepomp van afhangt. De indicaties van Milieu Centraal staan in dat artikel; een prijs voor jouw huis bestaat pas als iemand je meterkast, je vloer en je radiatoren heeft gezien. De actuele stand van de ISDE staat op rvo.nl, indicaties over isolatie en verbruik staan op milieucentraal.nl.

Wat je nu kunt doen

Draai je ketel een week lager en kijk wat er gebeurt. Dat kost je niets en het is de eerlijkste test die er is. Weet je daarna welke kamers achterblijven, laat dan meer dan één installateur langskomen en leg de offertes naast elkaar op de aannames, niet alleen op het bedrag onderaan. In de kennisbank staan de vragen die het vaakst terugkomen.

Wil je offertes vergelijken, vul dan de offertecheck in. Je beantwoordt een aantal vragen over je woning, wij zoeken er installateurs bij die dit werk doen en in jouw regio komen, en je krijgt hun offertes in dezelfde opbouw naast elkaar te zien. Dat is gratis en vrijblijvend. Zo werkt het van aanvraag tot keuze.

Veelgestelde vragen

Kan een warmtepomp in een slecht geïsoleerd huis?

Technisch vaak wel, maar dan met hogere aanvoertemperaturen, en daar loopt het verbruik van op. In een huis dat warmte snel kwijtraakt is een hybride opstelling meestal de verstandigste eerste stap, en isoleren daarna de grootste winst.

Moet ik eerst isoleren, of kan het samen?

Samen kan, en het is vaak zelfs praktisch omdat je het werk combineert. Wat niet handig is: een warmtepomp laten uitrekenen op je huidige warmtevraag en daarna isoleren. Dan is het toestel te groot. Vertel de installateur wat je nog van plan bent.

Hoe weet ik of mijn huis op lage temperatuur kan?

Zet de maximale aanvoertemperatuur van je cv-ketel een stuk lager en stook zo een koude week door. Blijft het overal behaaglijk, dan kan het. Blijven er kamers achter, dan weet je welke, en dat is bruikbare informatie voor de installateur.

Moeten al mijn radiatoren eruit?

Meestal niet allemaal. Een installateur rekent per ruimte na hoeveel warmte er nodig is en vervangt alleen de radiatoren die het bij lagere temperatuur niet halen. Vaak zijn dat de kleine radiatoren in de ruimtes die je het meest gebruikt.

Is een hybride warmtepomp een halve oplossing?

Het is een tussenstap, en dat is iets anders dan halfbakken. Je ketel blijft hangen voor de koudste dagen en het warme water, de warmtepomp doet de rest van het seizoen. Wil je later volledig elektrisch, dan heb je met isoleren en je afgiftesysteem al het meeste werk gedaan.

Waarom staat er geen bedrag in dit artikel?

Omdat een bedrag zonder dat iemand je huis heeft gezien een schatting is en geen offerte. Wat een warmtepomp in jouw woning kost hangt af van het type opstelling, het vermogen, wat er aan radiatoren of vloerverwarming moet gebeuren en welke subsidie geldt. Voor de ISDE kijk je op rvo.nl.