Wtw-ventilatie: wat een wtw-unit echt oplevert

Je hebt geïsoleerd, de kozijnen zijn vervangen en het huis is stil en warm geworden. Maar de ramen beslaan vaker dan vroeger, en als je een rooster openzet, voel je meteen de kou langs de bank trekken. Dan valt de term wtw-ventilatie, en de vraag is of dat iets voor je huis is.

Wtw staat voor warmteterugwinning. Het idee is simpel: de lucht die je huis uit gaat is warm, en die warmte hoef je niet mee naar buiten te laten gaan.

Wat er in die unit gebeurt

Een wtw-unit is de kern van balansventilatie, ook wel systeem D genoemd. Hij doet twee dingen tegelijk: hij zuigt vervuilde lucht af uit de keuken, de badkamer en het toilet, en hij blaast verse buitenlucht in de woonkamer en de slaapkamers.

Die twee luchtstromen komen in de unit langs elkaar, gescheiden door een wisselaar van dunne platen of kanaaltjes. De warme afvoerlucht geeft zijn warmte af aan het koude materiaal, en de koude toevoerlucht pikt die warmte daar weer op. De lucht zelf wordt niet gemengd: alleen de warmte steekt over.

Het resultaat is verse lucht die al voorgewarmd binnenkomt. Niet op kamertemperatuur, maar wel zoveel warmer dan buiten dat je hem niet als tocht voelt. Dat is het hele verschil met een rooster in je raam, waar buitenlucht met de buitentemperatuur naar binnen komt en jij de verwarming hoger zet om dat te compenseren.

Wat er ook bij zit: filters. De toevoerlucht gaat door een filter voordat hij je huis in gaat. Voor wie aan een drukke weg woont of hooikoortsklachten heeft, is dat vaak het argument dat zwaarder weegt dan de warmte.

Wat het vraagt aan kanalen en ruimte

Hier valt de beslissing, en niet bij de vraag of warmteterugwinning aantrekkelijk klinkt.

Kanalen naar elke ruimte. Afvoer uit de natte ruimtes en toevoer in de woonkamer en de slaapkamers. Heb je alleen afvoerkanalen liggen, wat bij de meeste woningen met een ventilatiebox het geval is, dan komt er een tweede stelsel bij. Dat betekent hak- en breekwerk, kanalen door vloeren of in een verlaagd plafond, en een route die vanaf de unit alle kamers bereikt.

Ruimte voor de unit zelf. Op zolder of in een berging, met een condensafvoer erbij, want als de afvoerlucht afkoelt komt daar water uit. Zonder die afvoer heb je een lekkage in de maak.

Kanalen met genoeg diameter. Dit is de stille oorzaak van teleurstelling. Krappe kanalen betekenen meer luchtsnelheid, en meer luchtsnelheid betekent geluid. Een systeem dat je hoort wordt lager gezet, en daarmee ventileert het niet meer. Waar dat geluid vandaan komt en wat eraan te doen is, staat in geluid van je ventilatie.

Daarom is dit werk dat je het liefst laat meelopen met een verbouwing. Bij een casco-aanpak of een aanbouw valt het kanaalwerk nauwelijks op. In een bewoond huis zonder plannen is het een ingreep waarvan je weken last hebt.

En bij een appartement geldt nog iets: de ventilatie is daar vaak collectief geregeld, dus dan beslist de VvE mee over wat er in jouw woning mag veranderen.

Wanneer het loont, en wanneer niet

Warmteterugwinning heeft alleen zin als er warmte te winnen valt en als de lucht via de unit gaat.

In een goed dichte woning is de winst het grootst. Hoe beter je hebt geïsoleerd en kierdicht, hoe groter het deel van je warmteverlies dat via ventilatie gaat. Dan wordt het interessant om die stroom te beheersen. In een woning met kieren en een matige schil verdwijnt de gewonnen warmte langs de unit heen, en dan pak je eerst de schil aan; die afweging staat in eerst isoleren of eerst installeren.

In een woning die je niet verbouwt, weegt het kanaalwerk zwaar. Kosten en overlast zitten in de kanalen en niet in het toestel. Zonder ruimte of zonder verbouwing is een vraaggestuurd afvoersysteem vaak de betere stap: minder ingrijpend, en het pakt dezelfde klachten aan. Het verschil tussen die twee routes staat in systeem C of systeem D.

Als je systeem niet onderhouden wordt, is de winst weg. Een unit met dichtgeslibde filters verplaatst minder lucht en maakt meer geluid. Dan gaat hij lager, of uit.

Voor een wtw-unit bestaat geen onafhankelijke prijsindicatie, en een terugverdientijd zonder jouw verbruik is een rekensom met een onbekende. Dat is geen terughoudendheid maar het punt zelf: wat dit oplevert hangt af van je schil, je stookgedrag en de lengte van het kanaalwerk in jouw huis, en dat kan alleen iemand beoordelen die er is geweest. Voor indicaties per maatregel houdt milieucentraal.nl bij wat er bekend is, en voor subsidies op verduurzaming staat de actuele stand op rvo.nl.

Vraag om een berekening van de ventilatiecapaciteit per ruimte en om de kanaaldiameters die daarbij horen. Zonder die twee vergelijk je twee units op hun naam, terwijl het verschil in de kanalen zit.

De zomer, en waarom dit geen airco is

Een unit die warmte terugwint, wil dat in de zomer juist niet doen. Daar zit een bypass voor in het toestel: een klep die de lucht om de wisselaar heen leidt, zodat koele nachtlucht koel binnenkomt in plaats van opgewarmd door de warme afvoerlucht.

Die bypass maakt een warme nacht een stuk aangenamer, zeker op een slaapverdieping. Wat hij niet doet, is je huis koelen. Een ventilatiesysteem verplaatst de lucht die er is; het haalt geen warmte uit je woning zoals een airco of een koelende warmtepomp dat doet. Verwacht je dat wel, dan is de teleurstelling in de eerste hittegolf voorspelbaar.

Wat wel bij elkaar hoort: sommige woningen kunnen een ventilatiewarmtepomp gebruiken, die warmte uit de afvoerlucht haalt voor het tapwater. Of dat in jouw situatie past, beoordeelt een installateur; meer over die toestellen staat op warmtepomp.

Wat je er zelf aan moet doen

Een wtw-systeem is het enige deel van je verwarming en ventilatie waar je zelf regelmatig bij moet. Dat is geen detail in de kleine letters, want zonder dat werk zakt het systeem in.

Filters. Meestal twee keer per jaar, en vaker als je aan een drukke weg woont. Vraag bij de oplevering waar de filters zitten, welk type erin hoort en of je er zelf bij kunt. Wat dat in de praktijk betekent, staat in filters en onderhoud van je ventilatie.

Ventielen. Die zijn ingeregeld op een bepaalde stand. Schoonmaken mag, verdraaien niet, want dan ben je de inregeling kwijt.

Kanalen. Periodiek reinigen, en dat is werk voor een bedrijf met de juiste apparatuur. Hoe vaak, hangt af van het gebruik en van hoe schoon er is opgeleverd.

De condensafvoer. Controleer die af en toe, vooral na een periode van vorst.

Laat in de offerte opnemen wie het eerste onderhoud doet en wanneer. Een systeem dat na oplevering aan zichzelf wordt overgelaten, is over drie jaar een ander systeem dan wat je hebt gekocht.

Veelgestelde vragen

Wat betekent wtw eigenlijk?

Warmteterugwinning. In de unit gaan de warme afvoerlucht en de koude toevoerlucht langs elkaar, gescheiden door een wisselaar. De warmte steekt over naar de verse lucht, de lucht zelf wordt niet gemengd.

Is wtw-ventilatie altijd beter dan een afvoersysteem?

Niet in elke woning. Zonder ruimte voor toevoerkanalen en een unit weegt het werk niet op tegen het voordeel, en dan is een vraaggestuurd afvoersysteem meestal de betere stap. In een goed dichte woning of aan een drukke weg is de winst juist het grootst.

Word je huis er koeler van in de zomer?

Nee. De bypass zorgt ervoor dat koele nachtlucht niet wordt voorgewarmd, en dat helpt merkbaar op een slaapverdieping. Maar een ventilatiesysteem haalt geen warmte uit je woning zoals een airco doet.

Hoe vaak moeten de filters eruit?

Meestal twee keer per jaar, vaker als er veel vuil in de buitenlucht zit. Zonder dat onderhoud loopt de capaciteit terug en neemt het geluid toe, en dan wordt het systeem lager gezet.

Is een wtw-unit hoorbaar?

Een goed gedimensioneerd systeem met voldoende kanaaldiameter en demping hoor je nauwelijks. Geluid komt door te krappe kanalen, een unit die te dicht bij een slaapkamer hangt, of vervuilde filters.

Kan ik dit in een bestaande woning laten aanleggen?

Dat kan, maar dan komt er een compleet toevoerstelsel bij. Dat betekent breekwerk en soms een verlaagd plafond, dus het is werk dat je het liefst plant samen met een verbouwing waarbij de vloeren of plafonds toch al open gaan.

Wat je nu kunt doen

Kijk eerst wat er ligt. Zijn er alleen afvoerkanalen en is er geen ruimte voor een unit met condensafvoer, dan weet je al dat het gesprek eerder over een beter afvoersysteem gaat dan over warmteterugwinning.

Staat er een verbouwing op de planning, dan is dit het moment om het uit te zoeken, want de kanalen bepalen de kosten en de overlast. Vraag om een berekening per ruimte en om de kanaaldiameters, niet alleen om een merk en een type. Meer over de systemen staat op ventilatie en in de kennisbank.

Wil je offertes naast elkaar leggen: vul de offertecheck in. Je beantwoordt een aantal vragen over je woning, wij zoeken er installateurs bij die dit werk doen en in jouw regio komen, en je krijgt hun offertes in dezelfde opbouw te zien. Dat is gratis en vrijblijvend. Zo werkt het van aanvraag tot keuze.