Vloerverwarming en warmtepomp: waarom dat samengaat

Je denkt na over een warmtepomp, en bij het eerste gesprek gaat het opeens niet over het toestel maar over je vloer. Of je verbouwt en iemand zegt dat je nu vloerverwarming moet leggen, ook als de warmtepomp pas over een paar jaar komt.

Dat advies klopt vaker dan het lijkt, en het heeft één reden: een warmtepomp en een vloer willen hetzelfde water. Lauw water dat rustig rondgaat. Een cv-ketel houdt daar niet van en een radiator ook niet, maar een vloer wel.

Waarom een warmtepomp om lauw water vraagt

Een cv-ketel verbrandt gas en maakt water zo heet als je wilt. Of dat water zestig graden is of veertig maakt voor het toestel weinig verschil.

Een warmtepomp doet iets anders. Hij haalt warmte uit de buitenlucht of de bodem en tilt die naar de temperatuur die je binnen nodig hebt. Hoe groter dat hoogteverschil, hoe zwaarder het werk. Water van veertig graden maken uit buitenlucht van vijf graden kan hij goed. Water van zeventig graden maken kan hij ook, maar dan werkt hij hard, gebruikt hij veel meer stroom en op een koude dag loopt hij tegen zijn grens aan.

Daarom begint een gesprek over een warmtepomp bij de vraag hoe warm je water nu is. Dat heet je afgiftesysteem, en dat is niet de warmtepomp maar alles wat de warmte in je kamers brengt.

Radiatoren zijn ontworpen om met heet water een kleine oppervlakte veel warmte af te laten geven. Zet daar lauw water in en ze geven minder af dan de kamer nodig heeft.

Een vloer heeft een enorm oppervlak: de hele kamer. Daarmee kan hij met lauw water hetzelfde doen als een radiator met heet water. Niet omdat hij beter is, maar omdat hij groter is.

Dat is de hele reden dat de twee bij elkaar horen. Een vloer werkt op de temperatuur waarop een warmtepomp zijn beste werk levert.

Wat een vloer nog meer meebrengt

Naast de temperatuur zit er een tweede voordeel in, en dat gaat over hoe een warmtepomp het liefst draait.

Een warmtepomp is op zijn gelukkigst als hij lang en gelijkmatig werkt. Steeds aan en uit springen kost hem meer dan continu op laag vermogen doorgaan. Een vloer met massa erin vraagt precies dat: hij warmt traag op, houdt warmte vast en geeft die langzaam af. Dat traag reageren voelt als een nadeel bij het bedienen, maar voor de warmtepomp is het de gunstigste vorm van stoken. Hoe je daarmee omgaat in het dagelijks gebruik staat in vloerverwarming warmt traag op.

Er is ook nog het comfort zelf. Warmte die uit de hele vloer komt, verdeelt zich gelijkmatiger dan een warme luchtstroom die langs een radiator omhoog kruipt. Je hebt geen koude voeten en geen tochtstrook langs de plinten. Bij lage temperatuur merk je dat extra, omdat de vloer nooit heet aanvoelt maar de kamer wel gelijkmatig warm wordt.

En je wint ruimte. Radiatoren onder de ramen weg betekent vrije wanden. Voor veel mensen is dat bij een verbouwing net zo zwaarwegend als het verhaal over temperatuur.

Hoeveel vloer je echt nodig hebt

Hier zit het misverstand dat mensen laat afzien van een warmtepomp: het idee dat je het hele huis open moet leggen. Dat hoeft vaak niet.

Het gaat om afgifte per ruimte, niet om het hele huis. Elke kamer moet bij lage aanvoertemperatuur genoeg warmte kunnen afgeven. Voor de woonkamer en de keuken is een vloer daar de handigste oplossing voor. Voor een slaapkamer die weinig vraagt, kan een grotere radiator genoeg zijn. Een woning met vloerverwarming beneden en aangepaste radiatoren boven is een gewone, werkende opstelling.

Zonder vloerverwarming kan het ook. Er bestaan radiatoren die voor lage temperatuur zijn gemaakt, en soms is het bestaande radiator alleen te klein en niet fundamenteel verkeerd. Wat daarbij komt kijken staat in een warmtepomp zonder vloerverwarming en in radiatoren aanpassen voor een warmtepomp.

Isolatie verschuift de hele rekening. Een woning die warmte vasthoudt, vraagt minder afgifte, en dan haal je met minder aanpassingen de lage temperatuur die je zoekt. Isoleren en installeren in de juiste volgorde doen scheelt vaak meer dan de keuze tussen systemen; daarover gaat eerst isoleren of eerst installeren.

Wat je wil hebben is dus geen vuistregel maar een berekening per ruimte. Een installateur die bij je langskomt maakt die, en dat is ook wat je in een offerte terug wilt zien.

Laat de aanvoertemperatuur in de offerte noemen waarop het ontwerp gebaseerd is, en per ruimte de afgifte die daarbij hoort. Twee offertes voor dezelfde woning zijn alleen te vergelijken als je weet op welke temperatuur ze rekenen. Zonder dat getal vergelijk je toestellen in plaats van plannen.

Wat dit voor je verbouwing betekent

De volgorde is hier belangrijker dan de keuze, want vloeren gaan één keer open.

Ga je toch al een vloer leggen, dan is dat het moment om vloerverwarming mee te nemen, ook als de warmtepomp later komt. Een vloer die klaar is voor lage temperatuur werkt namelijk gewoon op je bestaande cv-ketel. Die ketel zet het water dan lauwer weg, en jij hebt het werk achter de rug voor het toestel er is.

Laat in dat geval wel twee dingen vastleggen. Ten eerste dat de groepen en de verdeler op een warmtepomp berekend zijn en niet alleen op ketelwater. Ten tweede waar een toekomstige buitenunit en binnenunit zouden komen, met de leidingroutes en de ruimte in de meterkast erbij. Dat kost nu een tekening en later een doorbraak minder.

Blijft de ketel voorlopig staan, dan is er nog een tussenvorm: een hybride opstelling, waarbij een warmtepomp het werk doet op de dagen dat het kan en de ketel bijspringt als het echt koud is. Met vloerverwarming beneden werkt die combinatie prettig, want de warmtepomp draait dan het grootste deel van het jaar op de temperatuur die hem past. Meer over de toestellen zelf staat op warmtepomp.

Waar je het in de offerte terugziet

Bij vloerverwarming wordt meestal per vierkante meter gerekend, met daarnaast een vast deel voor de verdeler en de aansluiting. Bij een warmtepomp zit het bedrag in het toestel, het binnenwerk, de elektra en het inregelen. Voor vloerverwarming bestaat geen onafhankelijke prijsindicatie; voor de warmtepomp wel, en die staat in waar de prijs van een warmtepomp van afhangt. Voor de ISDE staat de actuele stand op rvo.nl en voor indicaties per maatregel op milieucentraal.nl.

Wat je wel kunt controleren, is of het plan als één geheel is doorgerekend:

• De ontwerp-aanvoertemperatuur, en de afgifte per ruimte die daarbij hoort.
• Welk systeem er in de vloer komt, en waarom dat bij je vloeropbouw past.
• Het aantal groepen op de verdeler, en of ruimtes apart te regelen zijn.
• Het waterzijdig inregelen na de aanleg, met een afpersrapport voordat de vloer dichtgaat.
• Of er vloerisolatie nodig is, en of die in het bedrag zit.
• Wat er met de bestaande radiatoren gebeurt in de ruimtes die geen vloer krijgen.
• Wie de regeling afstemt als vloer en warmtepomp van twee verschillende partijen komen.

Dat laatste punt is de stille valkuil. Een goed aangelegde vloer en een goed geplaatste warmtepomp die elkaar tegenwerken in de regeling, geven een huis dat niet warm wordt en twee partijen die naar elkaar wijzen. Hoe je dat afstemwerk herkent, staat in de verdeler inregelen.

Veelgestelde vragen

Moet ik vloerverwarming hebben voor een warmtepomp?

Nee, maar je afgiftesysteem moet met lage temperatuur uit de voeten kunnen. Vloerverwarming is daar de makkelijkste vorm van, omdat het oppervlak zo groot is. Grotere radiatoren of radiatoren die voor lage temperatuur gemaakt zijn, kunnen in veel woningen ook volstaan.

Kan ik vloerverwarming leggen terwijl mijn cv-ketel blijft staan?

Ja, en dat is een gewone tussenstap. De ketel zet het water dan lauwer weg en je vloer werkt gewoon. Laat wel vastleggen dat de verdeler en de groepen op een latere warmtepomp berekend zijn, anders doe je dat werk opnieuw.

Moet het hele huis vloerverwarming krijgen?

Zelden. Het gaat om de afgifte per ruimte. Vloerverwarming beneden met aangepaste radiatoren boven is een normale opstelling. Een installateur rekent per kamer door wat er nodig is bij de aanvoertemperatuur die je wilt halen.

Waarom gaat het steeds over de aanvoertemperatuur?

Omdat een warmtepomp warmte uit de buitenlucht of de bodem optilt. Hoe groter het verschil tussen buiten en het water dat je binnen nodig hebt, hoe zwaarder hij werkt en hoe meer stroom hij gebruikt. Lauw water is dus geen detail maar de kern van het ontwerp.

Is vloerverwarming niet te traag om mee te stoken?

Hij reageert in uren en niet in minuten, en dat vraagt een andere manier van bedienen: een vaste basistemperatuur in plaats van omhoog en omlaag. Voor een warmtepomp is dat juist de gunstigste manier van draaien.

Kan ik met vloerverwarming ook koelen?

Sommige warmtepompen kunnen lauw koelen via de vloer. Dat haalt de scherpte van een warme dag af, maar het is geen airco: je kunt niet zomaar ver onder de kamertemperatuur zakken, omdat er anders condens op de vloer komt. Laat je installateur uitleggen wat jouw toestel hierin doet.

Wat je nu kunt doen

Ga je verbouwen en gaat er een vloer open, laat dan nu uitzoeken of vloerverwarming daar meekan. Dat is het goedkoopste moment, ook als de warmtepomp later komt.

Denk je aan een warmtepomp in een huis dat je niet gaat verbouwen, begin dan bij de vraag welke aanvoertemperatuur je woning nodig heeft. Daar volgt de rest uit: welke ruimtes een vloer krijgen, welke radiatoren blijven en welk toestel erbij past. Meer staat op vloerverwarming, op warmtepomp en in de kennisbank.

Wil je offertes naast elkaar leggen: vul de offertecheck in. Je beantwoordt een aantal vragen over je woning, wij zoeken er installateurs bij die dit werk doen en in jouw regio komen, en je krijgt hun offertes in dezelfde opbouw te zien. Dat is gratis en vrijblijvend. Zo werkt het van aanvraag tot keuze.