Wat er bij onderhoud aan een warmtepomp gebeurt

Er ligt een laag bladeren tegen de buitenunit en er is sinds de installatie niemand meer geweest. Bij je cv-ketel stond er elk jaar een monteur op de stoep; bij een warmtepomp heeft niemand je iets verteld.

Een warmtepomp heeft minder onderhoud nodig dan een gasketel, want er wordt niets verbrand en er zijn geen rookgassen. Maar geen onderhoud is iets anders dan minder onderhoud, en het deel dat wel moet gebeuren, laat zich op twee manieren merken: in je verbruik en in je garantie.

Wat je zelf kunt doen

Dit is het werk waarvoor je niemand nodig hebt, en waar het grootste deel van de klachten mee voorkomen wordt.

Houd de buitenunit vrij. Hij moet lucht aan kunnen zuigen en kwijt kunnen. Bladeren, gras, een schutting die te dicht staat, een fietsenrek ertegenaan: alles wat de luchtstroom belemmert, kost verbruik. Houd de ruimte eromheen leeg, ook boven.

Kijk naar het lamellenpakket. De achterkant van de buitenunit is een rooster van dunne lamellen. Daar komt in de herfst blad en zaad tussen en in het voorjaar pluis. Zacht afspuiten met een tuinslang kan, van buiten naar binnen, zonder hoge druk. Krom gebogen lamellen buig je niet zelf recht.

Zorg dat het ontdooiwater weg kan. Bij vorst smelt het ijs van de buitenunit en dat water moet ergens naartoe. Een unit boven een grindbed is prima, een unit boven een tegelpad maakt een ijsplaat. Is de afvoer verstopt, dan staat het water in de bak onder de unit en vriest het daar vast.

Maak de filters van een binnenunit schoon. Heb je binnen een unit met een luchtfilter, dan hoort die er een paar keer per jaar uit voor een schoonmaak. Dat geldt ook voor een lucht/lucht-toestel dat je gebruikt om bij te verwarmen.

Houd de waterdruk in het oog. Op de binnenunit of de vulgroep zit een manometer. Zakt de druk telkens weg, dan is er lucht of een lek in het systeem, en dat gaat niet weg met bijvullen alleen.

Wat een monteur doet en jij niet

Het tweede deel is het werk waarvoor gereedschap, meetapparatuur en papieren nodig zijn.

Het koudemiddelcircuit. Aan de kring met koudemiddel mag alleen een monteur werken die daarvoor is gecertificeerd. Dat is geen keurmerk maar een wettelijke eis, en het geldt voor een warmtepomp net zo goed als voor een airco. Waar je op moet letten staat in het F-gassencertificaat.

De werkdruk en het gedrag van het toestel. Een monteur leest uit wat de warmtepomp heeft gedaan: hoeveel starts, hoe lang de cycli waren, hoe vaak hij is ontdooid, welke storingen er zijn geweest. Daaruit blijkt of het toestel rustig draait of aan het pendelen is.

Het waterzijdige deel. De druk, het expansievat, het vuilfilter of de magneetafscheider, de circulatiepomp en de ontluchting. Een vervuild filter is een van de meest voorkomende oorzaken van een systeem dat plotseling minder doet.

De stooklijn. De verhouding tussen de buitentemperatuur en de aanvoertemperatuur is de instelling waar je verbruik het meest aan hangt. Bij de oplevering staat die vaak nog ruim, omdat niemand wil dat je in het eerste jaar belt met een koud huis. Na een winter is er reden om hem opnieuw langs te lopen.

Het warme water. Staat er een boiler bij, dan horen de temperatuurinstelling en de periodieke opwarming tegen legionella nagekeken te worden.

Vraag na de eerste winter om een beurt waarin de monteur de stooklijn met je doorloopt en de storingshistorie voorleest. Dat is het gesprek waarin het verschil in je verbruik zit, en het is een ander gesprek dan het schoonmaken van een filter.

Hoe vaak het hoort

Hier is geen wettelijke termijn voor die voor alle toestellen geldt, en fabrikanten schrijven het zelf verschillend op. Wat er in de praktijk gebeurt: het werk dat je zelf doet hoort bij de seizoenen, en een monteur komt periodiek, met de eerste beurt na het eerste stookseizoen.

Kijk in het garantieboekje van je toestel voordat je iets aanneemt. Bij veel merken is periodiek onderhoud een voorwaarde voor de garantie, en dan is de vraag niet of het moet maar wanneer. Dat werkt hetzelfde als bij een ketel; zie ook onderhoud aan je cv-ketel.

Heb je een hybride opstelling, reken dan op twee toestellen en dus twee soorten onderhoud. De ketel houdt zijn eigen beurt, de warmtepomp komt erbij.

Onderhoudscontract of een losse beurt

Beide kan, en het verschil zit niet in de maandprijs.

Een contract legt vast dat er iemand komt, wat er dan gebeurt en wat er onder de storingsdekking valt. Het gemak is dat je er niet aan hoeft te denken. Let op wat er wel en niet in zit: is het alleen inspectie, of ook voorrijkosten en arbeid bij storing? Vallen onderdelen eronder? Geldt het ook voor het koudemiddelcircuit?

Een losse beurt laat je vrij om van bedrijf te wisselen en je betaalt alleen wat er gedaan wordt. Het risico is dat je het vergeet, en dat je bij storing achteraan in de rij staat in de week dat het vriest.

Voor onderhoud aan een warmtepomp bestaat geen onafhankelijke prijsindicatie, en dat is nog steeds zo: Milieu Centraal en de Consumentenbond publiceren er geen bedrag voor. Wat er wél is, zijn de tarieven die installatiebedrijven zelf publiceren, en die staan bij elkaar op warmtepomp onderhoud met de peildatum erbij. Reken erop als bandbreedte en niet als prijs: wat een beurt of een contract kost verschilt per bedrijf en per regio, en vooral per wat er in die beurt zit. Wat je wel kunt doen is bij het aanvragen van een installatie meteen vragen wat onderhoud daarna inhoudt, en dat in de offerte laten benoemen.

Waar je tussentijds op let

Deze signalen betekenen dat er iets aan de hand is, en ze zijn alle vier zonder gereedschap te merken.

• Je verbruik loopt op terwijl de winter niet strenger is dan vorig jaar.
• De buitenunit klinkt anders dan je gewend bent, of je hoort hem vaker aanslaan en afslaan.
• Er blijft ijs op de buitenunit staan terwijl het niet hard vriest.
• De waterdruk zakt telkens weg, of een kamer wordt niet meer warm terwijl dat eerder wel lukte.

Wordt een buitenunit hoorbaarder dan hij was, dan is dat naast een technisch signaal ook een sociaal signaal. Daarover gaat geluid van een warmtepomp en je buren.

Wat je nu kunt doen

Loop deze week één rondje om de buitenunit. Haal weg wat ertegenaan ligt, kijk of het water onder de unit weg kan en of de lamellen schoon zijn. Zoek daarna in je garantieboekje op wat de fabrikant over onderhoud zegt, en of jouw garantie eraan vastzit.

Sta je nog vóór de installatie, dan is dit het moment om het mee te nemen. Vraag bij de offerte wat de eerste beurt inhoudt, wanneer die valt en wat er daarna van je wordt verwacht. Meer over de afweging staat op onze pagina over de warmtepomp en in zo lees je een warmtepomp-offerte.

Wil je meerdere installateurs naast elkaar zien, vul dan de offertecheck in. Je beantwoordt een aantal vragen over je woning, wij zoeken er bedrijven bij die dit werk doen en in jouw regio komen, en je ziet hun offertes in dezelfde opbouw. Gratis en vrijblijvend, en zo werkt het.

Veelgestelde vragen

Is onderhoud aan een warmtepomp verplicht?

Wettelijk geldt er geen algemene termijn zoals bij een gasketel. Maar bij veel merken is periodiek onderhoud een voorwaarde voor de garantie, dus lees je garantieboekje voordat je het overslaat.

Wat kan ik zelf doen aan mijn warmtepomp?

De buitenunit vrijhouden van blad en spullen, het lamellenpakket zacht schoonspoelen, zorgen dat het ontdooiwater weg kan, de filters van een binnenunit schoonmaken en de waterdruk in het oog houden. Aan het koudemiddel raak je niets.

Hoe vaak moet er een monteur komen?

Wat je in de praktijk ziet is een eerste beurt na het eerste stookseizoen en daarna periodiek. Wat de fabrikant van jouw toestel voorschrijft staat in het garantieboekje, en dat is de termijn die telt.

Mijn buitenunit zit onder het ijs. Is dat een storing?

Bij vorst en vocht hoort een laagje rijp erbij, en de warmtepomp ontdooit zichzelf periodiek. Blijft er ijs staan terwijl het niet hard vriest, of loopt het ontdooiwater niet weg, dan is er wel iets aan de hand en is het tijd om te bellen.

Heb ik een onderhoudscontract nodig?

Het is geen verplichting. Een contract geeft je zekerheid dat er iemand komt en vaak een dekking bij storing; een losse beurt houdt je vrij. Vergelijk niet de maandprijs maar wat er in zit: inspectie alleen, of ook arbeid, voorrijkosten en onderdelen.

Moet ik bij een hybride opstelling twee keer onderhoud laten doen?

Ja, want je hebt twee toestellen. De cv-ketel houdt zijn eigen beurt en de warmtepomp komt daarbij. Vraag of één bedrijf beide kan doen, dan blijft het bij één bezoek.