Zonnepanelen en een warmtepomp: passen die bij elkaar?

Zonnepanelen en een warmtepomp passen goed bij elkaar, maar niet op het moment dat je zou hopen. Je panelen leveren het meest in juni en je warmtepomp vraagt het meest in januari, en die twee pieken liggen een half jaar uit elkaar.

Dat is geen reden om het niet te doen. Het is wel de reden waarom de rekensom ingewikkelder is dan “panelen erbij en de warmtepomp draait gratis”.

Waarom de seizoenen niet samenvallen

Een warmtepomp gebruikt het grootste deel van zijn stroom in de maanden waarin het koud is. Dat zijn precies de maanden met de kortste dagen en de laagste zonnestand. In december leveren panelen een fractie van wat ze in juni doen.

Omgekeerd draait een warmtepomp in de zomer weinig, en als je hem alleen voor verwarming gebruikt soms bijna niet. Dan staat er dus veel opwek tegenover weinig vraag.

Wat er overblijft is dit: over een heel jaar gerekend kunnen je panelen een flink deel van het verbruik van je warmtepomp dekken. Op het moment zelf, uur voor uur, gebeurt dat veel minder vaak dan het jaartotaal doet vermoeden.

Waarom dat moment steeds belangrijker wordt

Zolang je alles wat je teveel opwekt tegen dezelfde prijs kon terugleveren, maakte het tijdstip weinig uit. Een kilowattuur in juni compenseerde er een in januari.

Die situatie verandert. De regels rond salderen en de tarieven voor teruglevering zijn de afgelopen jaren aangepast en veranderen verder, en ook de manier waarop energieleveranciers teruglevering afrekenen verschilt per contract. Daardoor wordt het verschil tussen stroom die je zelf direct gebruikt en stroom die je het net op stuurt, groter.

Wat de regels op dit moment precies zijn, verschilt per jaar en soms per contract, en het is precies het soort getal dat we hier niet opschrijven. Kijk op rijksoverheid.nl voor de actuele regeling en in je eigen contract voor wat jouw leverancier doet. Dat samen bepaalt hoeveel het waard is om je verbruik naar de middag te verschuiven.

Wat je kunt verschuiven, en wat niet

Het verwarmen van je huis valt nauwelijks te verplaatsen. Als het koud is, is het koud, en je wilt het binnen warm hebben op het moment dat je thuis bent.

Warm water valt wél te verplaatsen. Een voorraadvat is in feite een opslag: je kunt het opwarmen wanneer het jou uitkomt, en er later uit douchen. Laat je de opwarmronde midden op de dag draaien in plaats van 's nachts, dan gebruik je je eigen stroom in plaats van die van het net. Op warm water met een warmtepomp staat hoe dat vat werkt.

Datzelfde geldt in mindere mate voor koelen, als je warmtepomp dat kan. Koelen vraagt om stroom op het moment dat de zon schijnt, en dat is nu juist wel een gelukkige samenloop. Op koelen met vloerverwarming staat wat je van koelen via de vloer mag verwachten.

Of je installatie dit soort sturing aankan, hangt af van de regeling en soms van de thermostaat. Het is een goede vraag om in een offertegesprek te stellen, want het verschilt sterk per systeem.

Je aansluiting en je groepenkast

Een warmtepomp en een omvormer trekken allebei aan dezelfde aansluiting. Bij elkaar kan dat betekenen dat je meterkast niet meer toereikend is, zeker als er ook nog een laadpaal of een inductiekookplaat bij komt.

Dat is geen reden tot zorg, wel iets om tijdig te laten bekijken. Een installateur die bij je langskomt, hoort in je meterkast te kijken en te zeggen of er een groep bij moet, of dat de aansluiting zwaarder moet. Dat laatste is een traject met de netbeheerder en dat kost tijd. Op je meterkast en een warmtepomp staat wat daarbij komt kijken.

Verzwaren is in sommige gebieden ook niet meteen te regelen, omdat het net daar vol zit. Dat is vervelend om halverwege te ontdekken. Vraag er daarom vroeg naar, niet pas als de warmtepomp al besteld is.

Thuisbatterij: nu nog een aparte afweging

De voor de hand liggende gedachte is: sla je zomeroverschot op en gebruik het in de winter. Zo werkt een thuisbatterij niet. Die overbrugt uren, niet maanden. Hij helpt je om de stroom van vanmiddag vanavond te gebruiken, en dat is iets heel anders dan juni naar januari verplaatsen.

Dat maakt een batterij niet zinloos, maar het verandert wel waar je hem op beoordeelt. Het is een rekensom over dag-en-nachtverschillen en over jouw tarieven, en niet een manier om seizoenen te overbruggen.

Wij doen niets met batterijen en hebben er dus ook geen oordeel over te koop. Wat we wel kunnen zeggen: laat die afweging los staan van de keuze voor je warmtepomp, zodat je beide beslissingen op hun eigen merites bekijkt.

Volgorde: wat eerst

Als je beide nog moet doen, is de gebruikelijke volgorde eerst kijken naar isolatie, dan naar de warmtepomp, dan naar panelen. Dat heeft een reden die verder gaat dan gewoonte.

Een beter geïsoleerd huis vraagt een kleinere warmtepomp, en een kleinere warmtepomp vraagt minder stroom, en minder stroom betekent dat je met minder panelen toe kunt. Draai je het om, dan betaal je in elke stap voor capaciteit die je bij een andere volgorde niet nodig had gehad. Op verduurzamen en je energielabel staat hoe die volgorde in de praktijk uitpakt.

Heb je de panelen al liggen, dan is er niets aan de hand. Dan is het enige wat verandert, dat de installateur bij het ontwerp rekening houdt met wat er al is. Op warmtepomp laten installeren staat welke types er zijn en wat ze van je woning vragen.

Wat je mag vragen in een offerte

Vraag of de voorgestelde regeling het warmtapwater op een instelbaar moment kan opwarmen, en of dat te combineren is met jouw omvormer of thermostaat.

Vraag wat er met je meterkast moet gebeuren, en of dat in de prijs zit.

En vraag hoe het voorgestelde vermogen is bepaald. Een getal dat uit een warmteverliesberekening komt, is iets anders dan een getal dat uit een vuistregel komt. Op de warmteverliesberekening staat wat die som doet en hoe je ziet of hij gemaakt is.

Wat je nu kunt doen

Zoek op hoeveel stroom je het afgelopen jaar hebt verbruikt en hoeveel je hebt teruggeleverd. Die twee getallen staan op je jaarafrekening en ze zeggen samen meer over jouw situatie dan welk gemiddelde ook.

Kijk daarna in je contract wat je leverancier met teruglevering doet. Dat is het stuk dat per huishouden verschilt en dat je nergens anders kunt opzoeken.

Wil je offertes die rekening houden met de panelen die je al hebt, vul dan de offertecheck in. Je kunt erbij zetten wat er al ligt, zodat de installateurs die we benaderen daar vanaf het begin vanuit gaan.

Veelgestelde vragen

Draait mijn warmtepomp gratis op zonnepanelen?

Niet op het moment dat je zou hopen. Je panelen leveren het meest in juni en je warmtepomp vraagt het meest in januari, en die twee pieken liggen een half jaar uit elkaar. Over een heel jaar gerekend kunnen je panelen een flink deel van het verbruik dekken; uur voor uur gebeurt dat veel minder vaak dan het jaartotaal doet vermoeden.

Waarom wordt het moment van gebruiken belangrijker?

Zolang je alles wat je teveel opwekt tegen dezelfde prijs kon terugleveren, maakte het tijdstip weinig uit: een kilowattuur in juni compenseerde er een in januari. De regels rond salderen en de tarieven voor teruglevering zijn de afgelopen jaren aangepast en veranderen verder, en leveranciers rekenen teruglevering per contract anders af. Daardoor wordt het verschil tussen stroom die je zelf direct gebruikt en stroom die je het net op stuurt groter. Kijk voor de actuele regeling op rijksoverheid.nl en in je eigen contract.

Wat kan ik wel naar de middag verschuiven?

Warm water. Een voorraadvat is in feite opslag: je kunt het opwarmen wanneer het jou uitkomt en er later uit douchen. Laat je de opwarmronde midden op de dag draaien in plaats van 's nachts, dan gebruik je je eigen stroom. Het verwarmen van je huis valt nauwelijks te verplaatsen, want als het koud is wil je het binnen warm hebben op het moment dat je thuis bent. Koelen is juist een gelukkige samenloop: dat vraagt stroom als de zon schijnt.

Overbrugt een thuisbatterij de winter?

Nee. Een batterij overbrugt uren, niet maanden. Hij helpt je om de stroom van vanmiddag vanavond te gebruiken, en dat is iets anders dan juni naar januari verplaatsen. Dat maakt een batterij niet zinloos, maar het verandert waar je hem op beoordeelt: het is een rekensom over dag-en-nachtverschillen en over jouw tarieven.

In welke volgorde doe ik isolatie, warmtepomp en panelen?

Eerst isolatie, dan de warmtepomp, dan panelen. Een beter geïsoleerd huis vraagt een kleinere warmtepomp, een kleinere warmtepomp vraagt minder stroom, en minder stroom betekent dat je met minder panelen toe kunt. Draai je het om, dan betaal je in elke stap voor capaciteit die je anders niet nodig had gehad. Liggen de panelen er al, dan is er niets aan de hand; dan houdt de installateur bij het ontwerp rekening met wat er is.

Kan mijn meterkast een warmtepomp én een omvormer aan?

Die trekken allebei aan dezelfde aansluiting, en samen met een laadpaal of inductiekookplaat kan dat betekenen dat je meterkast niet meer toereikend is. Een installateur die langskomt hoort in je meterkast te kijken en te zeggen of er een groep bij moet of de aansluiting zwaarder. Dat laatste loopt via de netbeheerder, kost tijd, en kan in gebieden waar het net vol zit voorlopig niet. Vraag er vroeg naar. Wat de types van je woning vragen, staat op warmtepomp laten installeren.