Welke thermostaat past bij jouw cv-ketel en je vloer?

Je nieuwe ketel hangt er bijna en de installateur vraagt of de oude thermostaat mee mag. Op dat moment weet bijna niemand wat het goede antwoord is.

Het is een kleine post op de offerte en een grote knop in je huis. Je thermostaat bepaalt niet hoeveel warmte je ketel kan maken, maar wel hoe hij die warmte afgeeft: in korte harde stoten of in een lange rustige stroom. Dat verschil voel je in de kamer en hoor je aan de radiatoren.

Wat je thermostaat eigenlijk regelt

De eenvoudige versie is een schakelaar. De thermostaat meet de temperatuur in de kamer, en zodra die onder je instelling zakt, sluit hij een contact en gaat je ketel branden. Is het warm genoeg, dan verbreekt hij het contact.

Een modernere thermostaat doet iets anders: hij praat met de ketel. Hij geeft niet door “aan”, maar “geef me water van deze temperatuur”. De ketel zakt dan terug naar een lager vermogen en blijft langer door branden. Dat is wat modulerend regelen betekent.

Waarom dat uitmaakt. Een hr-ketel haalt zijn hoge rendement uit het condenseren van waterdamp in de rookgassen, en dat lukt alleen als het water dat uit je radiatoren terugkomt koud genoeg is. Een ketel die op vol vermogen aanslaat, stuurt heet water rond en krijgt het lauw terug. Een ketel die op een klein deel van zijn vermogen pruttelt, krijgt het kouder terug en condenseert wel. Je thermostaat is de knop die over dat verschil beslist.

Hoeveel dat bij jou scheelt, hangt af van je radiatoren, je isolatie en de afstelling van je systeem. Een getal daarvoor staat hier niet, want zonder dat iemand jouw installatie heeft gezien is zo’n getal een schatting en geen berekening. Voor nagekeken indicaties per maatregel kun je terecht bij milieucentraal.nl.

Aan en uit, modulerend, of meegaan met het weer

De aan/uit-thermostaat. Twee draadjes en een contact dat sluit. Hij werkt op vrijwel elke ketel en hij gaat jaren mee. Wat hij niet kan, is je ketel vragen om minder. In een klein huis met een ketel die netjes op maat is, merk je dat nauwelijks. Hangt er een ketel die ruim bemeten is, dan merk je het aan het aanslaan en afslaan, en aan kamers die om en om te warm en te koud zijn.

De modulerende thermostaat. Deze communiceert met je ketel over een verbinding die meer doorgeeft dan aan of uit. In Nederland is dat meestal OpenTherm, of een eigen protocol van de ketelfabrikant. Hij stuurt op de aanvoertemperatuur en houdt je ketel laag aan de gang. Daarvoor moet je ketel het protocol ondersteunen en moet de thermostaat bij precies dat protocol passen.

De weersafhankelijke regeling. Een sensor aan de buitenmuur vertelt de regeling hoe koud het is, zodat de aanvoertemperatuur meegaat met het weer. Bij een warmtepomp is dit de gewone manier van werken, en bij een ketel kan het ook. Het vraagt een sensor aan de noordkant van je woning en iemand die de stooklijn instelt, en dat laatste is het werk waar het op aankomt.

Vraag bij een nieuwe ketel niet alleen welke thermostaat erbij komt, maar ook wie de stooklijn instelt en op welk moment. Een modulerende thermostaat op een verkeerd ingestelde ketel regelt heel netjes naar de verkeerde temperatuur.

Of jouw ketel het wel aankan

Hier gaat het in de praktijk mis. Iemand koopt een thermostaat waarvan op de doos staat dat hij modulerend regelt, en thuis blijkt hij bij dit toestel alleen te schakelen.

OpenTherm is een open protocol, maar niet elke ketel spreekt het even volledig. Sommige fabrikanten hebben daarnaast een eigen verbinding die bij hun eigen toestellen meer kan. Een thermostaat van de fabrikant van je ketel kan daardoor soms meer dan een merkonafhankelijke, en soms is het precies omgekeerd omdat die fabrikant zijn app slecht onderhoudt.

Wat je dus wilt weten voordat er iets besteld wordt:

• Welk protocol jouw ketel ondersteunt, en of dat OpenTherm is of iets eigens.
• Of de thermostaat die je wilt op dit toestel is getest, en niet alleen op de serie eromheen.
• Of de bestaande thermostaatdraad bruikbaar is, of dat er een nieuwe door de muur moet.
• Of je ketel een aansluiting voor een buitensensor heeft, als je met het weer mee wilt regelen.
• Wie de thermostaat instelt en aanmeldt, en of dat werk in de prijs zit.

Je installateur kan dit nakijken voordat de ketel is besteld. Doe het dan ook, want een thermostaat achteraf wisselen betekent dat er iemand terug moet komen voor iets wat in één bezoek had gekund.

Slim is niet hetzelfde als modulerend

Een thermostaat met een app en een mooi scherm is niet automatisch een thermostaat die je ketel laag laat branden. Er zijn slimme thermostaten die onder de motorkap gewoon een contact openen en sluiten.

Dat maakt ze niet slecht. Een programma per dag, merken dat er niemand thuis is en op afstand bijregelen zijn echte voordelen, vooral in een huis waar geen dag op de andere lijkt. Maar koop je een thermostaat omdat je hoorde dat modulerend regelen beter is, controleer dan dat dit exemplaar het werkelijk doet.

Wat een app niet oplost. Een huis dat traag reageert wordt niet sneller door een telefoon. Heb je vloerverwarming, dan vraagt regelen daar iets heel anders: een vloer loopt uren achter op de knop, en een programma dat elk uur iets nieuws wil werkt tegen je. Hoe traag zo’n vloer werkelijk is, staat in hoe lang vloerverwarming erover doet om warm te worden.

Hoe je dit in een offerte terugvindt

Op veel offertes staat alleen een merknaam en een modelnummer. Dat zegt niets over de manier van regelen en niets over het instelwerk. Vraag om deze vier dingen apart benoemd:

• Het type regeling: schakelend, modulerend, of weersafhankelijk met buitensensor.
• Of de thermostaat bedraad wordt of op batterijen met een ontvanger bij de ketel werkt.
• Het inregelen: de stooklijn, de maximale aanvoertemperatuur en het waterzijdig inregelen van je radiatoren.
• De garantie op het toestel en op het werk, en bij wie je aanklopt als de verbinding wegvalt.

Een offerte die hier iets over zegt is meestal niet de laagste, en wel de enige die je kunt narekenen. Meer over het lezen van zulke posten staat in een cv-ketel vervangen.

Veelgestelde vragen

Werkt elke thermostaat op elke cv-ketel?

Nee. Een aan/uit-thermostaat past op vrijwel elk toestel, maar modulerend regelen werkt alleen als je ketel en je thermostaat hetzelfde protocol spreken. Laat je installateur per toestel nakijken of de combinatie die je wilt is getest.

Wat is het verschil tussen aan/uit en modulerend regelen?

Een aan/uit-thermostaat zet je ketel aan en uit op vol vermogen. Een modulerende thermostaat vraagt om water van een bepaalde temperatuur, waardoor je ketel laag blijft branden. Dat laatste is rustiger in de kamer en laat je ketel beter condenseren.

Heb ik OpenTherm nodig, of is de thermostaat van de fabrikant beter?

Dat hangt van je ketel af. Sommige fabrikanten hebben een eigen verbinding die bij hun toestellen meer kan dan OpenTherm, bij andere is het omgekeerd. Vraag het bij het toestel dat op je offerte staat en ga niet op de doos af.

Maakt een slimme thermostaat mijn ketel zuiniger?

Soms. Een slimme thermostaat kan schakelend zijn en dan verandert er aan de manier van branden niets. Winst komt van modulerend regelen, van een goed ingestelde stooklijn en van radiatoren die waterzijdig zijn ingeregeld, niet van de app.

Kan ik mijn oude thermostaat houden bij een nieuwe ketel?

Dat kan meestal wel, maar dan gebruik je je nieuwe ketel op de oude manier. Wil je hem modulerend laten werken, laat dat dan meteen bij de plaatsing regelen. Een tweede bezoek voor alleen een thermostaat is zonde.

Werkt één thermostaat voor vloerverwarming en radiatoren samen?

Dat vraagt om een opstelling waarin de vloer en de radiatoren elk hun eigen temperatuur krijgen. Eén thermostaat die beide stuurt geeft een te warme vloer of te koude kamers. Laat je installateur uitleggen hoe de regeling in jouw huis wordt opgebouwd.

Wat je nu kunt doen

Staat er een ketelvervanging aan te komen, zoek dan het type van het nieuwe toestel op en vraag welke regelingen daarop zijn vrijgegeven. Dat is één vraag aan je installateur en het bepaalt jaren van hoe je huis warm wordt.

Blijft je ketel voorlopig hangen, laat dan bij het volgende onderhoud vragen of je huidige thermostaat modulerend werkt en of de stooklijn ooit is ingesteld. Meer over de keuzes rond het toestel staat op onze pagina over de cv-ketel en in de kennisbank.

Wil je installateurs naast elkaar zetten, vul dan de offertecheck in. Je beantwoordt een aantal vragen over je woning, wij zoeken er bedrijven bij die dit werk doen en in jouw regio komen, en je krijgt hun offertes in dezelfde opbouw te zien. Dat is gratis en vrijblijvend.